Dalan Naruk Ba  EA

Dalan Naruk Ba  EA

- in Politics
36
0
download (37)

DILI – Dalan sei naruk ba Eleisaun Antesipada (EA), hodi hakotu impase politika neebe akontese, tanba lei lafo dalan. Maski iha artigu 86 alina F aplika ba situasaun agora dadauk.

Tuir Jurista Timor oan, Avelino Coelho katak, kompetensia iha Prezidente Republika tanba nee hanoin no halo esforsu, para depois bolu lider sira tuur hamutuk haree situasaun ida nee, labele liu duni ona mak foin ba eleisaun antesipada, mais dalan sei naruk los.

Dalan sei naruk atu ba Eleisuan Antesipada, mais depende konjuntura politiku neebe mak iha, mais agora hau haree  seidauk, tanba lei seidauk fo dalan, iha artigu 86  alina F la aplika ba situasaun  agora dadauk,” dehan Coelho ba STL, iha Balide, Segunda (20/01/2020).

Tuir Jurista Timor oan nee hatete, konstituisaun iha espozisaun neebe koalia kona ba oinsa mak Parlamentu monu,  governu ida monu, entaun iha artigu 86 alina F koalia katak, Prezidente iha mos kompetensia hodi koalia kona ba knar Prezidente nian kuandu autus orgaun de soberania.

Prezidente Republika tuir Avelino katak, iha kompetensia entre bara, nia desolve Paralemntu Nasional kuandu iha krize instituisional neebe lapremite formasaun governu ka aprovasaun Orsamentu Jeral Estadu.   Mais tenke rona Konsellu Estadu, rona partidu asentu Parlamentar  no mos haree artigu 100 hafoin bele desolve.

Artigu 100 katak, Prezidente labele desolve Parlamentu depois fulan neen (6)  eleisaun, se ita kaer artigu 86 alina F halo analiza didiak, seidauk iha dalan ba Eleisaun Antesipada, embora OJE 2020 la liu.  Kerdizer governu bele halo servisu ho orsamentu duodesimu ita nia lei fodalan,” dehan nia

Nia esplika, pontu devista politiku,   governu da-8 bele mantein nia knar halao servisu bele mos  hanoin remodelasaun bele halo reazustamentu nee depende ona ba  governu da-8, atu ultrapasa ba situasaun agora para de pois governu nee prepra aan too fulan Outubru aprezenta OJE foun ba 2021.

Nee katak, tinan 2020 ita moris ho orsamentu duodesmu kapital dezenvolvimentu la iha, maibe risku neebe dezenvolvimentu fo ba ita.

Avelino hatete, agora opsaun ida mak governu da-8 halo remodalasaun no reazustamentu, sira AMP buka malu tur hamutuk rezolve sira nia dezentendimentu.

 Nia afirma tan katak, Se sira mak labele rezolve, iha mos opsaun Prezidente bele bolu partidu sira forma VIIII governu ou bele mos primeiru ministru halo remodelasaun buka insidensia parlamentar para iha apoiu Paralamentar ba OJE 2021.

Se karik VIIII governu nia bele aprezenta programa foun , bele iha OJE foun ba 2021, nee ita nia lei fo dalan, se sira la intede malu labele halo  remodelasaun labele forma  VIIII governu, mak Prezidente bele disolve paramentu hodi konvoka eleisaaun antesipada, dehan nia.

Tuir nia katak,  Prezidente bele mos demite governu bolu fali partidu mais votadu atu forma governu bele hela, lei fo dalan hela, tanba OJE 2020 la liu laos governu monu.

Governu so monu kuandu artigu 108, 109, 110, 111, neebe mak refernesia iha artigu 112, nee mak implika governu monu kuandu progrma la liu ba dala rua, mosaun sensura liu ida, votus konfiansa  ida laliu  primeiru ministru hodi governu monu maibe Prezidente mos haree nafatin ba artigu 112.

Iha sorin seluk Observador Politik UNDTL, Francisco Martins katak, dalan diak mak ba Eleisaun Antesipada tanba hanesan horbain hirak OJE retira, Primeiru Ministru ba regina aan ona entaun bele halo remodalasaun maibe la akontese, entaun responsabildiade hotu nia Prezidente Republika.

Situasaun ida nee hanesan ho situasaun  2017 ida mak ita haree katak, Prezidente  Republika nee iha komitmentu ka lae, tanba iha tinan 2017 kuandu FRETILIN nia orsamentu la pasa hanesan agora dadauk, iha altura neeba Prezidente la bolu partidu sengundu mais votadu atu ba forma governu, dehan Francisco.

Maibe nia dehan, Prezidente foti desizaun ba Eleisaun Antesipada ,agora mos hanesan AMP failla iha forma governsaun  liu huis OJE prezidente iha dalan rua, dalan  ida nia bolu partidu mais votadu ka ba leisaun antesipada.

Tanba tuir nia katak, arik ema atu fiar Prezidente tuir funsaun  poder politika, nia tenke halo hanesan tinan kotuk Eleisaun Antesipada para povu nee fiar nia no   labele lakon nia dignidade hanesan figura nasional ida, tanba nia halo tiha ona iha tinan2017.

Hau fiar sei dudu ba eleisaun antesipada  para ema hotu fiar katak, prezidente nee adil, mai hau Prezidente tenke konserva nafatin nia pozisaun tenke halo saida mak nia foti iha tinan 2017 entaun agora mos tenke foti desizaun ba eleisaun antesipada, hakotu Francisco.

Entretantu Deputadu Bankada KHUNTO, Luis Roberto katak, disizaun hotu iha Prezidente Republika nia liman, tanba nee KHUNTO husu ba lider sira atu tuur hamutuk buka solusaun ba impase politika neebe agora dadauk akontese

Hanesan jerasaun foun husu nafatin ba lider sira, atu buka dal hoi solusina ba situasaun neebe akontese,” dehan Luis.* Luciana Ximenes/Crisogono Magalhães

Editora: Carme Ximenes

 

Komentariu

Facebook Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *